Bestaan geesten? Wat mensen ervaren en wat de wetenschap zegt

Bestaan geesten echt? Het korte antwoord

Bestaan geesten echt? Wie dat eerlijk wil beantwoorden, houdt twee dingen uit elkaar: de ervaring en de verklaring. Dat mensen iets ervaren, staat vast. Iemand hoort voetstappen, voelt een aanwezigheid of ziet een gestalte. Of daar een geest achter zit, is een andere vraag. Volgens het Wikipedia-artikel over geesten is er geen wetenschappelijk bewijs dat plekken bewoond worden door geesten van overledenen. Dat betekent niet dat er iets mis met je is als je iets ervaart. Het betekent dat er voor die ervaring meestal een andere verklaring te vinden is.

Wat mensen ervaren

De verhalen lijken op elkaar: voetstappen of stemmen in een leeg huis, een koude plek, een deur die beweegt, een gestalte uit je ooghoek, het gevoel dat iemand naast je bed staat. Zulke ervaringen kunnen troostend zijn, bijvoorbeeld als ze over een overleden dierbare gaan, maar ook beangstigend. Ze verdienen respect, ook als je zelf niet gelooft dat geesten bestaan. In deze gids lees je welke verklaringen onderzoekers hebben gevonden, zonder die ervaringen weg te zetten.

Bestaan er geesten? Pareidolie als eerste verklaring

Bestaan er geesten, of ziet je brein patronen? Je hersenen zijn gebouwd om gezichten en stemmen te herkennen, ook in ruis, schaduwen en vlekken. Dat heet pareidolie. Wikipedia noemt het als een van de redenen waarom mensen denken een geest te zien, en beschrijft het horen van stemmen in ruis als auditieve pareidolie. Daarom zie je een gezicht in een gordijnplooi of hoor je een woord in het geruis van een spirit box (lees hoe een spirit box werkt). Het is geen fout van jou, maar een eigenschap van je brein die soms te enthousiast is.

Slaap, vermoeidheid en slaapverlamming

Veel ervaringen gebeuren 's nachts. In de overgang tussen waken en slapen kun je levendige beelden zien, stemmen horen of iemand in de kamer voelen. Onderzoek uit de anomalistische psychologie koppelt veel geestverschijningen aan deze hypnagoge hallucinaties, schrijft Wikipedia. Bij slaapverlamming ben je even wakker maar kun je je niet bewegen, soms met het gevoel dat er iemand is; de onderzoekers Baland Jalal en V.S. Ramachandran zochten daar een neurologische verklaring voor. Ook beweging uit je ooghoek zie je sneller als je moe bent.

Infrageluid, magnetische velden en de ruimte zelf

In 1998 beschreven Vic Tandy en een collega een werkplaats waar mensen een gestalte meenden te zien; ze vonden er infrageluid van ongeveer 19 hertz van een ventilator. Richard Wiseman en collega's concludeerden in 2003 dat ongewone ervaringen op "spooklocaties" samenhangen met omgevingsfactoren zoals variatie in magnetische velden, de grootte van de ruimte en de verlichting. Michael Persinger stelde dat veranderende magnetische velden de slaapkwab van de hersenen kunnen prikkelen. Niet al deze ideeën zijn even goed onderbouwd, maar ze laten zien hoeveel de ruimte zelf doet.

Koolmonoxide en verwachting

Een verklaring om serieus te nemen is koolmonoxide. Dit gas geeft volgens brandweer.nl klachten als hoofdpijn, misselijkheid, vermoeidheid en verwardheid, en volgens Wikipedia werd het al in 1921 genoemd als verklaring voor een spookhuis. Hang daarom een CO-melder in de ruimte met je verwarmingstoestel; de geesten in huis test helpt je verder. Daarnaast speelt verwachting mee. Psycholoog James Alcock wijst erop dat hoop en verwachting bepalen wat mensen in opnames horen. Wie iets verwacht te horen, luistert anders.

Wat apparatuur wel en niet kan

Ghost hunting apparatuur meet natuurkundige dingen: een EMF-meter een elektromagnetisch veld, een thermometer temperatuur, een recorder geluid, een spirit box radiosignalen. Geen enkel apparaat meet een geest, en volgens Wikipedia wordt ghost hunting in de wetenschap als pseudowetenschap gezien. Toch kan meten zinvol zijn, omdat het je helpt gewone oorzaken te vinden. In onze tabel EMF-waarden in huis zie je bijvoorbeeld hoe sterk velden bij gewone apparaten zijn. Wil je zelf onderzoek doen, begin dan bij de startgids ghost hunten.

Wanneer je hulp zoekt

Ervaringen met geesten kunnen je flink bezighouden. Merk je dat ze je angstig maken, dat je slecht slaapt of dat je er steeds aan moet denken, praat er dan rustig over met je huisarts. Dat is geen teken dat er iets mis met je is: je huisarts kan meekijken naar slaap, stress of lichamelijke oorzaken en weet zo nodig waar je verder terechtkunt. Heb je thuis ook hoofdpijn, misselijkheid of verwardheid, denk dan eerst aan koolmonoxide: ga naar buiten en bel 112.

Spiritbord, pendel en wichelroede

Veel mensen komen met de vraag of er geesten bestaan uit bij een spiritbord, ook wel ouijabord genoemd, of bij een pendel. Ook daar is een gewone verklaring: het ideomotorisch effect, kleine spierbewegingen die je zelf niet merkt. Lees hoe dat werkt in ouijabord gebruiken en pendelen. Wil je het zelf ervaren, bekijk dan onze spiritborden, zoals het GhostGear spiritbord (vanaf € 27,95), een bergkristal pendel uit onze pendels of de koperen wichelroedes bij onze wichelroedes. Spiritborden zijn voor volwassenen, niet als speelgoed.

Veelgestelde vragen